CHẾ ĐỊNH TẠM GIỮ VÀ QUY ĐỊNH CHI TIẾT THEO BỘ LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ 2015
- Luật sư Trần Ngọc Chung
- 2 giờ trước
- 5 phút đọc
Tạm giữ là một trong những biện pháp ngăn chặn quan trọng trong tố tụng hình sự Việt Nam, được áp dụng trong các tình huống khẩn cấp nhằm phục vụ hoạt động điều tra ban đầu. Việc hiểu rõ quy định về tạm giữ không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp mà còn hạn chế rủi ro pháp lý trong thực tiễn.
1. Khái niệm và Đặc điểm của biện pháp Tạm giữ
Tạm giữ là biện pháp ngăn chặn do cơ quan có thẩm quyền áp dụng đối với người bị bắt trong trường hợp khẩn cấp, phạm tội quả tang, người đang bị truy nã hoặc người phạm tội tự thú, đầu thú. Khác với tạm giam (áp dụng cho bị can, bị cáo), tạm giữ thường là bước khởi đầu của quá trình tố tụng, áp dụng đối với người chưa có tư cách là bị can.
Đặc điểm nổi bật của tạm giữ là tính khẩn cấp và ngắn hạn. Nó đóng vai trò là "vùng đệm" để cơ quan điều tra có thời gian xác minh, thu thập chứng cứ ban đầu nhằm quyết định có khởi tố bị can và chuyển sang tạm giam hay không.
2. Đối tượng và Căn cứ áp dụng (Điều 117 BLTTHS 2015)
Tạm giữ được áp dụng đối với những người bị bắt trong các trường hợp sau:
Người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp: Khi có căn cứ xác định người đó đang chuẩn bị thực hiện tội phạm rất nghiêm trọng/đặc biệt nghiêm trọng hoặc có dấu hiệu tẩu tán chứng cứ, bỏ trốn.
Người bị bắt trong trường hợp phạm tội quả tang: Người đang thực hiện tội phạm hoặc ngay sau khi thực hiện tội phạm thì bị phát hiện, đuổi bắt.
Người đang bị truy nã: Sau khi bắt được người đang trốn lệnh truy nã.
Người tự thú, đầu thú: Để làm rõ hành vi và ngăn chặn việc họ thay đổi ý định hoặc bỏ trốn trước khi có quyết định khởi tố.
3. Thời hạn tạm giữ – Những con số quan trọng cần biết (Điều 118 BLTTHS 2015)
3.1. Thời hạn mặc định
Thời hạn tạm giữ là không quá 03 ngày kể từ khi Cơ quan điều tra nhận người bị bắt hoặc áp giải người bị bắt về trụ sở.
3.2. Quy định về gia hạn
Trong trường hợp vụ án có nhiều tình tiết phức tạp, cần thêm thời gian để xác minh nguồn tin, người có thẩm quyền có thể gia hạn tạm giữ:
Gia hạn lần thứ nhất: Không quá 03 ngày.
Gia hạn lần thứ hai: Trong trường hợp đặc biệt, có thể gia hạn thêm tối đa 03 ngày.
Tổng cộng thời hạn tạm giữ tối đa không được quá 09 ngày.
Mọi trường hợp gia hạn tạm giữ của Cơ quan điều tra đều phải được Viện kiểm sát cùng cấp phê chuẩn bằng văn bản. Nếu Viện kiểm sát không phê chuẩn, người bị tạm giữ phải được trả tự do ngay lập tức.
4. Thẩm quyền ra quyết định tạm giữ
Do tính chất nghiêm trọng của việc hạn chế quyền tự do, chỉ những người giữ chức vụ quan trọng mới có quyền ra lệnh tạm giữ:
Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra các cấp.
Người chỉ huy đơn vị quân đội độc lập cấp trung đoàn và tương đương; Chỉ huy trưởng Biên phòng, Cảnh sát biển.
Người chỉ huy tàu bay, tàu biển khi tàu đã rời khỏi sân bay, bến cảng.
Mọi quyết định tạm giữ phải được gửi cho Viện kiểm sát cùng cấp trong thời hạn 12 giờ kể từ khi ra quyết định để kiểm sát tính hợp pháp.
5. Quyền và chế độ đối với người bị tạm giữ
Dù chỉ diễn ra trong thời gian tối đa 09 ngày, nhưng quyền lợi của người bị tạm giữ vẫn được pháp luật bảo vệ nghiêm ngặt:
Quyền được biết lý do bị tạm giữ: Được giải thích về quyền và nghĩa vụ.
Quyền tự bào chữa hoặc nhờ người bào chữa: Đây là quyền quan trọng để đảm bảo sự công bằng.
Quyền được chăm sóc y tế và ăn uống: Theo quy định của pháp luật.
Quyền thông báo cho gia đình: Trong vòng 24 giờ kể từ khi có quyết định tạm giữ.
6. Mối quan hệ giữa Tạm giữ và các bước tố tụng tiếp theo
Kết thúc thời hạn tạm giữ, cơ quan có thẩm quyền phải thực hiện một trong ba hành động:
Khởi tố bị can nếu có đủ căn cứ.
Trả tự do nếu không đủ căn cứ chứng minh hành vi phạm tội.
Xử phạt hành chính nếu hành vi chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.
Thời gian tạm giữ được khấu trừ vào hình phạt tù theo tỷ lệ 01 ngày tạm giữ bằng 01 ngày tù.
7. Kết luận
Tạm giữ là một biện pháp cần thiết trong tố tụng hình sự, đặc biệt trong các tình huống khẩn cấp. Tuy nhiên, việc áp dụng biện pháp này phải luôn đặt trong giới hạn pháp luật để tránh xâm phạm quyền con người.
Sự kiểm sát của Viện kiểm sát và vai trò của luật sư ngay từ giai đoạn đầu là yếu tố quan trọng giúp đảm bảo tính minh bạch và công bằng. Việc tuân thủ nghiêm ngặt thời hạn tạm giữ chính là thước đo của một nền tư pháp hiện đại và văn minh.
Cơ sở pháp lý
Chế định “Tạm giữ” được quy định tại Điều 117 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 như sau:
“Điều 117. Tạm giữ
1. Tạm giữ có thể áp dụng đối với người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị bắt trong trường hợp phạm tội quả tang, người phạm tội tự thú, đầu thú hoặc đối với người bị bắt theo quyết định truy nã.
2. Những người có thẩm quyền ra lệnh giữ người quy định tại khoản 2 Điều 110 của Bộ luật này có quyền ra quyết định tạm giữ.
Quyết định tạm giữ phải ghi rõ họ tên, địa chỉ của người bị tạm giữ, lý do tạm giữ, giờ, ngày bắt đầu và giờ, ngày hết thời hạn tạm giữ và các nội dung quy định tại khoản 2 Điều 132 của Bộ luật này. Quyết định tạm giữ phải giao cho người bị tạm giữ.
3. Người thi hành quyết định tạm giữ phải thông báo, giải thích quyền và nghĩa vụ của người bị tạm giữ quy định tại Điều 59 của Bộ luật này.
4. Trong thời hạn 12 giờ kể từ khi ra quyết định tạm giữ, người ra quyết định tạm giữ phải gửi quyết định tạm giữ kèm theo các tài liệu làm căn cứ tạm giữ cho Viện kiểm sát cùng cấp hoặc Viện kiểm sát có thẩm quyền. Nếu xét thấy việc tạm giữ không có căn cứ hoặc không cần thiết thì Viện kiểm sát ra quyết định hủy bỏ quyết định tạm giữ và người ra quyết định tạm giữ phải trả tự do ngay cho người bị tạm giữ”./.
================
CÔNG TY LUẬT TNHH VIETLINK
📌 Trụ sở: P203 tòa nhà Giảng Võ Lake View D10, Phường Giảng Võ, Thành phố Hà Nội
📌 Chi nhánh tại TP.HCM: 602, Lầu 6, tòa nhà số 60 đường Nguyễn Văn Thủ, phường Tân Định, Thành phố Hồ Chí Minh
📞 Tổng đài tư vấn trực tiếp 24/7: 0982 384 485/ 0983.509.365
📩 Email: hanoi@vietlinklaw.com
🌐 Website: https://vietlinklaw.vn
🔗 LinkedIn: Vietlink Law Firm
📸 Instagram: vietlink.lawfirm
📘 Facebook: Công ty Luật Vietlink
