Tại sao phải ban hành Nghị định số 164/2026/NĐ-CP thay thế Nghị định 130/2020/NĐ-CP ?
Chính phủ ban hành Nghị định số 164/2026/NĐ-CP ngày 15/05/2026, có hiệu lực từ 01/07/2026 thay thế Nghị định số 130/2020/NĐ-CP ngày 30/10/2020.
Nghị định trên về kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn xuất phát từ yêu cầu thực tiễn và những căn cứ pháp lý cốt lõi sau đây:
Một là: Nghị định 164/2026/NĐ-CP Thể chế hóa các chủ trương mới của Đảng và đồng bộ hóa pháp luật về phòng chống tham nhũng:
Nhằm triển khai các nghị quyết, chỉ thị mới nhất của Trung ương (đặc biệt là các định hướng về đổi mới phương thức kiểm soát tài sản, tập trung vào các vị trí có nguy cơ tham nhũng cao) được thể hiện qua các văn bản quan trọng như Quyết định số 56-QĐ/TW (Quy chế phối hợp giữa các cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập), Chỉ thị số 33-CT/TW của Bộ Chính trị, Quy định số 37-QĐ/TW về những điều đảng viên không được làm và các Kết luận của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực;
Chuyển từ kê khai diện rộng sang kiểm soát "trọng tâm, trọng điểm" để tránh việc kê khai tràn lan, mang tính hình thức. Tập trung nguồn lực kiểm soát, xác minh sâu đối với cán bộ lãnh đạo, quản lý và những cán bộ làm việc ở các vị trí có nguy cơ tham nhũng, tiêu cực cao (như: quản lý đất đai, đầu tư công, tài chính - ngân sách, cấp phép, công tác cán bộ, cơ quan thanh tra, điều tra, tố tụng...). Phân định rõ thẩm quyền kiểm soát tài sản giữa Ủy ban Kiểm tra các cấp (kiểm soát cán bộ thuộc diện cấp ủy quản lý) với các Cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập thuộc khối Nhà nước, Chính phủ.
Đồng bộ phù hợp với các luật mới được sửa đổi, bổ sung (như Luật Tổ chức Chính phủ, các luật sửa đổi Luật Phòng, chống tham nhũng...). Phân định thẩm quyền quản lý nhà nước trên cơ sở cập nhật phạm vi quản lý, chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của các bộ, cơ quan ngang bộ, UBND các cấp trong việc quản lý, tiếp nhận, bàn giao và công khai bản kê khai tài sản, thu nhập theo mô hình tổ chức bộ máy hành chính nhà nước mới. Các quy định, khái niệm và thẩm quyền được cập nhật mới nhất theo các luật sửa đổi liên quan đến công tác phòng, chống tham nhũng, đặc biệt là quy định về thiết lập cơ sở dữ liệu quốc gia và quy trình phối hợp giữa các cơ quan thanh tra, kiểm tra, kiểm toán, kiểm soát tài sản.
Đồng bộ hóa các chế tài xử lý vi phạm đối với hành vi kê khai “không trung thực” hoặc che giấu tài sản với các quy định mới về kỷ luật cán bộ, công chức, viên chức và kỷ luật đảng viên, tạo cơ sở pháp lý vững chắc để áp dụng thống nhất từ trung ương đến cơ sở.
Hai là: Nghị định 164/2026/NĐ-CP khắc phục những hạn chế của Nghị định 130 trước đây:
Kiểm soát toàn diện cả biến động tăng và nguyên nhân giảm bằng cách bổ sung cơ chế kiểm soát cả nguyên nhân giảm tài sản, thu nhập. Điều này giúp bịt kẽ hở việc tẩu tán, dịch chuyển tài sản bất hợp pháp cho người khác đứng tên hoặc thực hiện các giao dịch ngụy tạo để né tránh sự kiểm soát.
Việc xác minh tài sản, thu nhập chuyển từ thụ động (chỉ xác minh khi có đơn thư, tố giác hoặc dấu hiệu vi phạm) sang chủ động xác minh theo kế hoạch hằng năm thông qua hình thức lựa chọn ngẫu nhiên. Định hướng cơ chế xử lý minh bạch, nghiêm minh đối với các tài sản, thu nhập tăng thêm đột biến hoặc không giải trình được nguồn gốc hợp pháp.
Quy định rõ hậu quả pháp lý phải gánh chịu nếu kê khai không trung thực, che giấu tài sản được xem là hành vi vi phạm nghiêm trọng về phẩm chất đạo đức, lối sống và tính trung thực của đảng viên, dẫn đến các hình thức kỷ luật nghiêm khắc từ khiển trách, cảnh cáo, cách chức đến khai trừ khỏi Đảng, đồng thời là cơ sở để đưa ra khỏi quy hoạch hoặc bãi nhiệm chức vụ.
Kết quả kiểm soát, xác minh tài sản, thu nhập là một trong những tiêu chí quan trọng để đánh giá, quy hoạch, bổ nhiệm, giới thiệu ứng cử và sử dụng cán bộ. Cán bộ kê khai không trung thực hoặc không giải trình được nguồn gốc tài sản hợp lý sẽ không được đưa vào quy hoạch, không được bổ nhiệm vào các vị trí lãnh đạo, quản lý, loại ra khỏi danh sách quy hoạch.
Cập nhật các loại hình tài sản mới và thực tế trượt giá: Bổ sung tài sản số (Digital Assets), tài khoản ở nước ngoài và các khoản nợ để theo kịp xu hướng phát triển của công nghệ và các hình thức chuyển dịch tài chính phức tạp (như tiền mã hóa, tài sản ảo, hợp đồng vay nợ giả).
Nghị định 130 quy định phạm vi kê khai quá rộng dẫn đến tạo áp lực hành chính và mang tính hình thức; ngưỡng giá trị tài sản phải kê khai chưa bám sát thực tế biến động về kinh tế; thiếu công cụ pháp lý và kỹ thuật để kiểm soát dòng tiền, tài sản ẩn giấu (chưa bao quát hết loại hình tài sản mới như tiền số, tài sản giảm, hạn chế trong kết nối dữ liệu liên thông…); chưa phân định rõ ranh giới xử lý giữa "lỗi kỹ thuật" và "cố tình che giấu"; cơ chế xác minh phần lớn vẫn mang tính "thụ động"… Chỉ tập trung vào tài sản tăng thêm và giải trình nguồn gốc tài sản tăng.
Ba là: Nghị định 164/2026/NĐ-CP ẩy mạnh chuyển đổi số và kết nối cơ sở dữ liệu:
Nghị định mới đã thiết lập hành lang pháp lý đầy đủ cho việc kê khai, công khai và khai thác dữ liệu trên môi trường điện tử; tăng cường kết nối, chia sẻ thông tin giữa Cơ quan kiểm soát tài sản với cơ sở dữ liệu quốc gia, ngân hàng, cơ quan đăng ký đất đai, cơ quan thuế…; nội dung này được biểu hiện như sau: Xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về tài sản, thu nhập, chuyển dần từ bản kê khai giấy sang dữ liệu số, cho phép lưu trữ, phân tích và phát hiện dấu hiệu bất thường bằng công nghệ. Đẩy mạnh chuyển đổi số và kết nối dữ liệu liên thông, chia sẻ thông tin giữa các cơ quan kiểm soát và tăng cường cơ chế phối hợp, trao đổi thông tin liên thông giữa cơ quan kiểm tra của Đảng với cơ quan thanh tra, ngân hàng, thuế, cơ quan đăng ký đất đai, cơ quan điều tra… giúp cơ quan chức năng dễ dàng xác minh, đối chiếu thông tin qua hệ thống dữ liệu số để truy nguyên dòng tiền và biến động tài sản nhanh chóng thay vì làm thủ công như trước.
Chi tiết Nghị định số 164/2026/NĐ-CP truy cập dưới đây:
Chủ biên: Chuyên gia cao cấp Vũ Hồng Khánh
================
CÔNG TY LUẬT TNHH VIETLINK
📌 Trụ sở: P203 tòa nhà Giảng Võ Lake View D10, Phường Giảng Võ, Thành phố Hà Nội
📌 Chi nhánh tại TP.HCM: 602, Lầu 6, tòa nhà số 60 đường Nguyễn Văn Thủ, phường Tân Định, Thành phố Hồ Chí Minh
📞 Tổng đài tư vấn trực tiếp 24/7: 0983.509.365
📩 Email: hanoi@vietlinklaw.com
🌐 Website: https://vietlinklaw.vn
🔗 LinkedIn: Vietlink Law Firm
📸 Instagram: vietlink.lawfirm
