Nhận diện và phòng tránh lừa đảo trực tuyến - Bài học cảnh giác trong kỷ nguyên số

Sự phát triển bùng nổ của Internet và mạng xã hội đã mang lại vô vàn tiện ích cho cuộc sống. Tuy nhiên, song hành cùng những lợi ích ấy là sự trỗi dậy của tội phạm công nghệ cao, với những chiêu thức lừa đảo ngày càng tinh vi và khó lường. Thay vì chỉ là những tin nhắn đơn giản, giờ đây, kẻ xấu đã xây dựng cả một "kịch bản" tâm lý, lợi dụng sự thiếu hiểu biết và lòng tin của con người để chiếm đoạt tài sản. Nhận diện và phòng tránh những hành vi này không còn là một lựa chọn, mà đã trở thành một kỹ năng sống còn trong xã hội hiện đại.

Nhận diện và phòng tránh lừa đảo trực tuyến - Bài học cảnh giác trong kỷ nguyên số

Nhận diện và phòng tránh lừa đảo trực tuyến - Bài học cảnh giác trong kỷ nguyên số

Những kịch bản lừa đảo qua mạng phổ biến và cách nhận diện

Kẻ lừa đảo thường không hành động đơn lẻ, mà tạo ra những chuỗi hành vi được tính toán kỹ lưỡng để đánh vào tâm lý người dùng. Dưới đây là những kịch bản điển hình mà bạn cần đặc biệt lưu ý:

1. Kịch bản "Công an/Viện kiểm sát giả mạo"

Đây là một trong những chiêu thức gây thiệt hại lớn nhất. Kẻ lừa đảo sẽ gọi điện thoại hoặc nhắn tin, tự xưng là công an, viện kiểm sát, hoặc thậm chí là nhân viên ngân hàng. Họ thường đưa ra một kịch bản vô cùng đáng sợ và áp lực:

- Tấn công tâm lý: Kẻ xấu thông báo bạn có liên quan đến một vụ án nghiêm trọng như rửa tiền, buôn bán ma túy, hoặc mở tài khoản giả mạo. Chúng đe dọa rằng nếu không hợp tác, bạn sẽ bị bắt giữ hoặc bị phong tỏa tài khoản.

- Yêu cầu cung cấp thông tin: Để "chứng minh sự trong sạch", chúng sẽ yêu cầu bạn cung cấp các thông tin nhạy cảm như số căn cước công dân, số tài khoản ngân hàng, mã OTP...

- Lệnh chuyển tiền giả mạo: Sau khi có được sự tin tưởng (hoặc sự sợ hãi), kẻ lừa đảo sẽ yêu cầu bạn chuyển toàn bộ số tiền trong tài khoản vào một "tài khoản tạm giữ của cơ quan điều tra" để "xác minh". Đây chính là lúc bạn mất tiền vĩnh viễn.

* Cách nhận diện:

- Bình tĩnh tuyệt đối: Các cơ quan công an không bao giờ làm việc qua điện thoại hay yêu cầu chuyển tiền để điều tra.

- Xác minh thông tin: Đừng vội tin bất kỳ thông tin nào được đưa ra. Hãy yêu cầu người gọi cung cấp số hiệu công văn, tên và đơn vị công tác cụ thể. Sau đó, hãy chủ động tra cứu hoặc gọi điện đến cơ quan công an gần nhất để xác minh.

- Bảo mật tuyệt đối thông tin cá nhân: Không bao giờ cung cấp mã OTP, mật khẩu, hay bất kỳ thông tin cá nhân nào qua điện thoại hay tin nhắn.

2. Kịch bản "Tuyển dụng việc làm online lừa đảo"

Chiêu thức này nhắm vào những người đang tìm kiếm việc làm, đặc biệt là sinh viên hoặc các bà nội trợ. Các quảng cáo thường rất hấp dẫn: "Việc làm tại nhà lương cao," "không yêu cầu kinh nghiệm," "chỉ cần click chuột kiếm tiền."

- Hình thức ban đầu: Bạn được yêu cầu làm các công việc đơn giản như like bài viết, xem video, hoặc đánh giá sản phẩm. Ban đầu, kẻ lừa đảo sẽ trả cho bạn một khoản tiền nhỏ để tạo lòng tin.

- Vòng xoáy nạp tiền: Sau đó, chúng yêu cầu bạn phải nạp một khoản tiền (gọi là "đặt cọc," "phí mở tài khoản," hoặc "mua nhiệm vụ") để nhận được các "nhiệm vụ" có giá trị cao hơn.

- Mất tiền và biến mất: Sau khi bạn đã nạp một số tiền đáng kể, kẻ lừa đảo sẽ chặn bạn, xóa tài khoản và biến mất.

* Cách nhận diện:

- Không có việc làm nhẹ nhàng, lương cao bất thường: Hãy cẩn thận với những lời hứa hẹn quá mức thực tế.

- Không nạp tiền trước: Bất kỳ công việc nào yêu cầu bạn nạp tiền để được làm việc đều là lừa đảo.

- Nghiên cứu kỹ lưỡng: Tra cứu thông tin về công ty, người tuyển dụng trên mạng xã hội và các diễn đàn để xem có ai đã từng bị lừa chưa.

3. Kịch bản "Tình cảm lừa đảo" (Scam tình cảm)

Kẻ lừa đảo sẽ xây dựng một hồ sơ giả mạo trên các ứng dụng hẹn hò hoặc mạng xã hội. Chúng thường giả danh là người nước ngoài, có học thức, thành đạt, và đang tìm kiếm một mối quan hệ nghiêm túc.

- Thao túng tâm lý: Chúng tạo ra một mối quan hệ tình cảm lãng mạn, trò chuyện ngọt ngào, hứa hẹn một tương lai tươi sáng. Quá trình này có thể kéo dài hàng tháng trời.

- Kịch bản "hoạn nạn": Sau khi đã tạo được lòng tin, chúng bắt đầu dựng chuyện. Ví dụ: "đang đi công tác gặp tai nạn," "hàng hóa bị hải quan giữ lại," "bị mất thẻ tín dụng."

- Yêu cầu chuyển tiền: Với lý do "hoạn nạn," kẻ lừa đảo sẽ nhờ bạn chuyển tiền để giải quyết vấn đề. Sau khi nhận được tiền, chúng sẽ biến mất.

* Cách nhận diện:

- Bất kỳ mối quan hệ online nào yêu cầu tiền đều đáng nghi ngờ.

- Không bao giờ chuyển tiền cho một người bạn chưa từng gặp mặt trực tiếp.

- Sử dụng công cụ tìm kiếm hình ảnh: Hãy thử tìm kiếm hình ảnh đại diện của họ trên Google để xem đó có phải là ảnh giả mạo hay không.

* Bức tường phòng thủ của bạn: Để bảo vệ bản thân và người thân, hãy ghi nhớ những nguyên tắc cốt lõi sau:

- Tuyệt đối không cung cấp thông tin cá nhân: Mã OTP, mật khẩu, số tài khoản, thông tin căn cước công dân là những "chìa khóa" tài sản của bạn.

- Luôn xác minh trước khi hành động: Dù là một đường link, một cuộc gọi, hay một tin nhắn, hãy dành thời gian để xác minh.

- Cảnh giác với những lời đề nghị "quá tốt để là sự thật": Nếu một cơ hội quá dễ dàng, hoặc một lời hứa hẹn quá hấp dẫn, hãy nghi ngờ.

- Cập nhật kiến thức bảo mật thường xuyên: Công nghệ lừa đảo thay đổi từng ngày. Hãy theo dõi các kênh thông tin uy tín để nắm bắt các thủ đoạn mới nhất.

- Bảo vệ người thân: Đặc biệt là người lớn tuổi, những người ít tiếp xúc với công nghệ. Hãy dành thời gian để giải thích, cảnh báo và hướng dẫn họ cách phòng tránh.

Xử lý hình sự các hành vi trên: Các hành vi lừa đảo trên mạng thường bị xử lý hình sự theo Điều 174 (Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản) hoặc Điều 290 (Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản) của Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), tùy thuộc vào tính chất và thủ đoạn thực hiện. Mức phạt tù có thể lên đến 20 năm hoặc tù chung thân.

Hãy trở thành người thông thái, có trách nhiệm với chính mình và cộng đồng. Sự cảnh giác của bạn không chỉ bảo vệ bản thân mà còn góp phần ngăn chặn những hành vi xấu, làm cho không gian mạng trở nên an toàn hơn./.

Luật sư Trần Ngọc Chung

================

CÔNG TY LUẬT TNHH VIETLINK

📌 Trụ sở: P203 tòa nhà Giảng Võ Lake View D10, Phường Giảng Võ, Thành phố Hà Nội

📌 Chi nhánh tại TP.HCM: 602, Lầu 6, tòa nhà số 60 đường Nguyễn Văn Thủ, phường Đakao, quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh

📞 Tổng đài tư vấn trực tiếp 24/7: 0982 384 485/ 0983.509.365

📩 Email: hanoi@vietlinklaw.com 

🌐 Website: https://vietlinklaw.vn 

🔗 LinkedIn: Vietlink Law Firm

📸 Instagram: vietlink.lawfirm

📘 Facebook: Công ty Luật Vietlink