NHỮNG ĐIỂM MỚI CỐT LÕI CỦA NGHỊ ĐỊNH 164/2026/NĐ-CP: BƯỚC TIẾN MỚI TRONG KIỂM SOÁT TÀI SẢN, THU NHẬP VÀ PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG
Đột phá, siết chặt và thực chất - đó là những đánh giá nổi bật về Nghị định số 164/2026/NĐ-CP ngày 28/02/2026 (NĐ 164). Được ban hành nhằm quy định chi tiết và hiện thực hóa các nội dung đổi mới của Luật Phòng, chống tham nhũng (sửa đổi), NĐ 164 đã tạo ra một hành lang pháp lý đồng bộ, minh bạch và hiệu quả vượt trội so với Nghị định 130/2020/NĐ-CP (NĐ 130) trước đây. Việc chuyển dịch trọng tâm kiểm soát từ diện rộng sang chuyên sâu, kết hợp ứng dụng công nghệ số và quy định chi tiết khung kỷ luật đối với các hành vi vi phạm kê khai tài sản, thu nhập hứa hẹn sẽ tạo nên bước chuyển biến tích cực trong công cuộc phòng, chống tham nhũng hiện nay.
1. Nghị định 164/2026/NĐ-CP bổ sung tài sản số, cơ chế định giá tài sản số và nâng ngưỡng kê khai
NĐ 164 quy định cụ thể danh mục các loại TSTN phải kê khai của người có nghĩa vụ (bao gồm cả tài sản của vợ/chồng và con chưa thành niên). Điểm mới bứt phá là việc chính thức đưa tài sản số vào diện bắt buộc phải kê khai. Đồng thời, ngưỡng giá trị kê khai (tiền mặt, kim loại quý, tài sản số…) cũng được điều chỉnh nâng từ 50 triệu đồng lên từ 150 triệu đồng trở lên.
Sự thay đổi này phản ánh sát thực tế phát triển của nền kinh tế số, ngăn chặn hiệu quả nguy cơ tẩu tán hoặc che giấu tài sản thông qua các hình thức đầu tư công nghệ mới.
2. Đẩy mạnh chuyển đổi số, cho phép kê khai điện tử, đồng bộ hoá hạ tầng công nghệ
NĐ 164 mở đường cho việc thực hiện kê khai tài sản thu nhập trên môi trường điện tử khi hạ tầng công nghệ đáp ứng đủ điều kiện. Quy định này giải quyết dứt điểm hạn chế của NĐ 130 (chỉ quản lý hồ sơ giấy thủ công), giúp công tác lưu trữ, tra cứu và kiểm soát TSTN trở nên thuận tiện, minh bạch hơn.
3. Thu gọn diện kê khai hằng năm, tập trung vào vị trí trọng yếu
Thay vì dàn tràn diện rộng như NĐ 130 (bao phủ tới 105 nhóm ngạch công chức và cán bộ không giữ chức vụ), NĐ 164 lược bỏ nhiều ngạch công chức không giữ chức vụ lãnh đạo khỏi diện kê khai hằng năm. Trọng tâm kiểm soát hằng năm giờ đây tập trung vào các vị trí trọng yếu:
Khối cơ quan nhà nước: Giữ chức vụ từ Trưởng phòng và tương đương trở lên, có phụ cấp chức vụ từ 0,25 trở lên.
Khối Doanh nghiệp nhà nước: Trưởng phòng và tương đương phụ trách các lĩnh vực nhạy cảm (tổ chức cán bộ, tài chính/tài sản công, đầu tư công, giải quyết công việc trực tiếp) và người đại diện phần vốn nhà nước.
Nghị định giao thẩm quyền cho Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, Chủ tịch UBND cấp tỉnh tự ban hành danh mục chi tiết người có nghĩa vụ kê khai hằng năm, bảo đảm tính linh hoạt và sát thực tiễn.
4. Chuẩn hóa toàn diện trình tự, thủ tục xác minh
Lần đầu tiên, NĐ 164 dành riêng Chương VI để hướng dẫn toàn diện về trình tự, thủ tục xác minh TSTN. Quy định này khắc phục hoàn toàn "khoảng trống pháp lý" của NĐ 130, giúp các cơ quan kiểm soát TSTN thực hiện công tác xác minh một cách chuẩn hóa, thống nhất và đúng quy định pháp luật.
5. Thiết lập hàng rào kỷ luật nghiêm ngặt với 10 nhóm hành vi bị cấm
Để bảo đảm tính thượng tôn pháp luật và ngăn ngừa tiêu cực ngay trong chính lực lượng chức năng, NĐ 164 đã lập hàng rào pháp lý nghiêm ngặt khi liệt kê cụ thể 10 nhóm hành vi bị nghiêm cấm, như: lợi dụng chức vụ sách nhiễu, xác minh sai kế hoạch, bao che sai phạm, nhận hối lộ, tiết lộ thông tin, tiêu hủy tài liệu, vật chứng…
6. Định nghĩa rõ ràng hành vi "Không trung thực"
Nếu như NĐ 130 trước đây thiếu định nghĩa rõ ràng gây khó khăn cho việc xử lý, thì NĐ 164 đã làm rõ: Hành vi "không trung thực" là việc người có nghĩa vụ dù biết rõ TSTN của mình, của vợ/chồng, con chưa thành niên phải kê khai nhưng cố ý bỏ qua; hoặc giải trình nguồn gốc TSTN tăng thêm không đúng sự thật.
7. Định lượng mức vi phạm và chế tài xử lý nghiêm minh
NĐ 164 khắc phục tính quy định chung chung ("tùy theo tính chất, mức độ") của quy định cũ bằng việc định lượng cụ thể các mốc giá trị vi phạm gắn liền với các hình thức kỷ luật (Khiển trách, Cảnh cáo, Cách chức):
Đối với người kê khai: Căn cứ vào các mốc giá trị tài sản kê khai không trung thực (đến 10 tỷ đồng, từ trên 10 tỷ đến 20 tỷ đồng, trên 20 tỷ đồng) hoặc giá trị TSTN tăng thêm giải trình không trung thực (từ 150 triệu đến 10 tỷ đồng, trên 20 tỷ đồng) để áp dụng hình thức kỷ luật tương ứng từ khiển trách, cảnh cáo, đến cách chức.
Đối với người đứng đầu và Tổ xác minh: Áp dụng kỷ luật khiển trách, cảnh cáo đối với các hành vi cố ý không tiếp nhận bản kê khai, làm trái quy định xác minh hoặc bao che sai phạm. Đặc biệt, trường hợp hành vi có dấu hiệu cấu thành tội phạm sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
8. Thống nhất Mẫu kê khai và chuẩn hóa hồ sơ
Nhằm đẩy mạnh cải cách hành chính, NĐ 164 đã thống nhất sử dụng duy nhất 01 Mẫu kê khai cho cả 4 trường hợp (kê khai lần đầu, hằng năm, bổ sung và phục vụ công tác cán bộ). Nghị định cũng bắt buộc giải trình đối với tài sản giảm và các khoản nợ từ 150 triệu đồng trở lên (trước đây chỉ yêu cầu giải trình TSTN tăng thêm); đồng thời chuẩn hóa hồ sơ xác minh gồm 12 danh mục tài liệu và lưu trữ trên Cơ sở dữ liệu quốc gia.
Lời kết
Nghị định 164/2026/NĐ-CP là bước cụ thể hóa quan trọng đường lối của Đảng và Nhà nước trong việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực. Các quy định mới không chỉ đưa công tác kiểm soát tài sản, thu nhập đi vào thực chất, minh bạch, có trọng tâm trọng điểm, mà còn bảo vệ những cán bộ trung thực, đồng thời xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm.
Nắm vững và thực hiện nghiêm túc NĐ 164 là trách nhiệm của mỗi cán bộ, công chức, viên chức, góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ liêm chính, vì một nền hành chính phục vụ và minh bạch.
================
CÔNG TY LUẬT TNHH VIETLINK
📌 Trụ sở: P203 tòa nhà Giảng Võ Lake View D10, Phường Giảng Võ, Thành phố Hà Nội
📌 Chi nhánh tại TP.HCM: 602, Lầu 6, tòa nhà số 60 đường Nguyễn Văn Thủ, phường Tân Định, Thành phố Hồ Chí Minh
📞 Tổng đài tư vấn trực tiếp 24/7: 0983.509.365
📩 Email: hanoi@vietlinklaw.com
🌐 Website: https://vietlinklaw.vn
🔗 LinkedIn: Vietlink Law Firm
📸 Instagram: vietlink.lawfirm
