NGHỊ ĐỊNH 90/2026/NĐ-CP VÀ THÔNG ĐIỆP SIẾT MẠNH THỰC THI PHÁP LUẬT VỀ THUỐC LÁ: KHÔNG CÒN XEM NHẸ VI PHẠM TẠI ĐIỂM BÁN
- Tiến sĩ Kinh tế Dương Thái Trung
- 1 ngày trước
- 7 phút đọc
Ngày 30/3/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định 90/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế; văn bản có hiệu lực từ ngày 15/5/2026. Riêng với lĩnh vực thuốc lá, nghị định dành các Điều 24 đến Điều 29 để xử lý các hành vi vi phạm, từ hút thuốc tại địa điểm cấm, bán cho người chưa đủ 18 tuổi, vi phạm quy định về cảnh báo sức khỏe trên bao bì, cho tới quảng cáo, tài trợ trái phép.
Nhận định chung về Nghị định 90/2026/NĐ-CP
Nghị định 90/2026/NĐ-CP không phải là văn bản “lần đầu” xử phạt hành vi trưng bày thuốc lá vượt số lượng cho phép hay bán thuốc lá không ghi nhãn, không in cảnh báo sức khỏe. Điểm đáng chú ý hơn nằm ở chỗ Chính phủ tiếp tục giữ nguyên và nhấn rất mạnh nhóm chế tài này, qua đó cho thấy sự chuyển dịch rõ về tư duy quản lý: kiểm soát thuốc lá phải bắt đầu từ nơi gần người tiêu dùng nhất, tức điểm bán, bao bì và các hình thức hiện diện thương mại của sản phẩm.
Tái khẳng định chế tài, nhưng không còn là câu chuyện “lỗi nhỏ ở quầy bán”
Trong nhóm quy định về thuốc lá, các Điều 24 đến Điều 29 xử lý tương đối đầy đủ từ địa điểm cấm hút thuốc, bán và cung cấp thuốc lá, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, ghi nhãn và cảnh báo sức khỏe, cai nghiện thuốc lá cho tới các hành vi khác trong phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Về mặt kỹ thuật pháp lý, cần nói rõ để tránh bị bắt lỗi: hành vi trưng bày quá một bao, một tút hoặc một hộp của một nhãn hiệu thuốc lá tại đại lý bán lẻ, điểm bán lẻ thuốc lá và hành vi bán, cung cấp thuốc lá không ghi nhãn, không in cảnh báo sức khỏe trên bao bì không phải bây giờ mới bị phạt. Nghị định 117/2020/NĐ-CP đã quy định mức phạt từ 3 đến 5 triệu đồng cho các hành vi này, kèm hình thức đình chỉ hoạt động kinh doanh liên quan từ 1 đến 3 tháng; Nghị định 90/2026/NĐ-CP tiếp tục giữ đúng trục xử phạt đó.
Nhưng chính việc tiếp tục giữ và tái khẳng định mới là điều đáng phân tích. Trong thực tiễn áp dụng pháp luật, các lỗi ở điểm bán thường bị xem là vi phạm “mức nhẹ”, dễ bỏ qua, dễ hợp thức hóa bằng lập luận rằng đó chỉ là cách trưng bày hàng hóa thông thường. Nghị định 90 cho thấy Nhà nước không chấpnhận cách nhìn đó. Khi pháp luật tiếp tục phạt mạnh nhóm hành vi này, đồng thời gắn thêm hậu quả đình chỉ kinh doanh và buộc thu hồi, tiêu hủy trong trường hợp không thể loại bỏ yếu tố vi phạm, thì đây không còn là xử lý một lỗi hình thức, mà là kiểm soát một cơ chế tiếp thị.
Những điểm mới của Nghị định 90
a/ Điểm bán lẻ bị nhìn như một “kênh quảng bá gián tiếp”
Tại điểm bán, thuốc lá không chỉ được bán; nó còn được trưng bày, hiện diện, tạo thói quen nhận diện thương hiệu và kích thích tiếp cận. Chính vì vậy, việc giới hạn số lượng trưng bày không đơn thuần là quy tắc về quản lý hàng hóa, mà là biện pháp giảm sức hấp dẫn thương mại của thuốc lá.
Cách tiếp cận này phù hợp với tinh thần của WHO FCTC. Các hướng dẫn thực thi của WHO FCTC coi quảng cáo, khuyến mại và tài trợ thuốc lá phải được kiểm soát toàn diện; trong phân tích về thực tiễn tốt, WHO FCTC còn nêu rõ kinh nghiệm lập pháp coi cả display of tobacco packs tại điểm bán là một dạng hành vi thúc đẩy tiêu dùng cần bị khống chế. Nói cách khác, pháp luật hiện đại không chỉ nhìn quảng cáo là pano hay TVC; quầy bán cũng có thể là một “mặt bằng quảng bá”.
Có thể khẳng định rằng: điểm mới của Nghị định 90 không nằm ở việc sáng tạo ra lỗi vi phạm mới, mà nằm ở việc đặt lại trọng tâm thực thi vào đúng nơi pháp luật dễ bị xem nhẹ nhất – quầy bán thuốc lá. Cách làm này có chiều sâu hơn nhiều so với cách mô tả đơn thuần là “mức phạt vẫn giữ nguyên”.
b/ Bao bì và cảnh báo sức khỏe
Nhà nước tấn công trực tiếp vào sức hấp dẫn của sản phẩm
Nghị định 90 còn siết mạnh nhóm hành vi liên quan đến nhãn và cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá. Mức phạt 20 đến 30 triệu đồng áp dụng với việc dùng mẫu cảnh báo không đúng quy định, không thay đổi định kỳ cảnh báo, không ghi rõ số lượng điếu hoặc trọng lượng, hoặc dùng từ ngữ gây hiểu sai về tác hại của thuốc lá. Mức phạt 30 đến 40 triệu đồng áp dụng đối với hành vi không in cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá sản xuất, nhập khẩu để tiêu thụ tại Việt Nam; đồng thời có thể bị đình chỉ hoạt động kinh doanh liên quan từ 3 đến 6 tháng.
Đây là chiến lược pháp lý rất rõ: giảm sức hấp dẫn, tăng mức cảnh báo, thu hẹp khả năng “bình thường hóa” thuốc lá trong nhận thức người tiêu dùng. Điều 11 của WHO FCTC và các tài liệu hướng dẫn thực thi cũng đi đúng hướng này khi nhấn mạnh vai trò của hệ thống bao bì, ghi nhãn và cảnh báo sức khỏe trong kiểm soát tiêu dùng thuốc lá.
c/ Thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng: tách riêng để xử lý dứt điểm
Một điểm khác đáng chú ý là Nghị định 90 dành hẳn Điều 26 để xử phạt hành vi sử dụng, chứa chấp thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Người sử dụng có thể bị phạt từ 3 đến 5 triệu đồng; người chứa chấp có thể bị phạt từ 5 đến 10 triệu đồng; tang vật vi phạm bị buộc tiêu hủy. Việc tách riêng nhóm hành vi này thành một điều luật độc lập cho thấy quan điểm quản lý không để thuốc lá thế hệ mới “ẩn nấp” trong khoảng trống giữa quy định về thuốc lá truyền thống và thực tiễn tiêu dùng mới.
d/ Một thay đổi đáng chú ý khác là cách tiếp cận nghiêm khắc hơn với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi sử dụng thuốc lá
Nếu Nghị định 117/2020/NĐ-CP trước đây cho phép áp dụng “cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 200.000 đồng đến 500.000 đồng”, thì Nghị định 90/2026/NĐ-CP đã chuyển sang khung “phạt tiền từ 200.000 đồng đến 500.000 đồng”, tức bỏ phương án chỉ cảnh cáo. Đây là tín hiệu cho thấy xu hướng tăng tính răn đe trực tiếp đối với hành vi sử dụng thuốc lá ở nhóm tuổi vị thành niên lớn.
Ở bình diện rộng hơn, Nghị định 90 tiếp tục duy trì chế tài nặng với các hành vi dùng tên, nhãn hiệu thuốc lá để quảng bá cho sản phẩm, dịch vụ khác; tiếp thị thuốc lá trực tiếp tới người tiêu dùng; sử dụng sai kinh phí Quỹ phòng, chống tác hại của thuốc lá; hoặc tài trợ trái phép. Mức xử phạt cho các hành vi này trải từ 20 đến 40 triệu đồng, kèm nhiều biện pháp khắc phục hậu quả như buộc thu hồi sản phẩm, loại bỏ yếu tố vi phạm, hoàn trả số tiền sử dụng sai hoặc nộp thiếu. Thông điệp chính sách là rất rõ: xử phạt thuốc lá không còn chỉ nhắm vào người hút hay người bán, mà mở rộng tới cả doanh nghiệp, đơn vị truyền thông và các chủ thể hưởng lợi từ hành vi vi phạm
Kết luận: Điều cần đọc đúng trong Nghị định 90
Điều cần đọc đúng trong Nghị định 90/2026/NĐ-CP không phải là “có lỗi mới hay không”, mà là Chính phủ đang chọn siết nơi tác động mạnh nhất đến hành vi tiêu dùng. Khi quầy bán bị kiểm soát chặt hơn, bao bì bị chuẩn hóa nghiêm ngặt hơn, thuốc lá điện tử bị tách riêng để xử lý, và các hình thức tiếp thị – tài trợ tiếp tục bị đánh mạnh, thì thông điệp chính sách đã rất rõ: thuốc lá không còn được ứng xử như một hàng hóa thông thường, mà như một sản phẩm phải bị kiềm chế về khả năng tiếp cận, khả năng hấp dẫn và khả năng len vào đời sống thường nhật.
Như vậy, “Nghị định 90/2026/NĐ-CP không gây chú ý vì tạo ra một lỗi vi phạm hoàn toàn mới, mà vì nó xác nhận dứt khoát rằng Nhà nước sẽ không tiếp tục bỏ qua những vi phạm tưởng nhỏ ở quầy bán, trên bao bì và trong cách thuốc lá hiện diện trước mắt người tiêu dùng.”
4. Tải về văn bản đầy đủ (File PDF)
================
CÔNG TY LUẬT TNHH VIETLINK
📌 Trụ sở: P203 tòa nhà Giảng Võ Lake View D10, Phường Giảng Võ, Thành phố Hà Nội
📌 Chi nhánh tại TP.HCM: 602, Lầu 6, tòa nhà số 60 đường Nguyễn Văn Thủ, phường Tân Định, Thành phố Hồ Chí Minh
📞 Tổng đài tư vấn trực tiếp 24/7: 0982 384 485/ 0983.509.365
📩 Email: hanoi@vietlinklaw.com
🌐 Website: https://vietlinklaw.vn
🔗 LinkedIn: Vietlink Law Firm
📸 Instagram: vietlink.lawfirm
📘 Facebook: Công ty Luật Vietlink
